Dialog to zapis rozmowy co najmniej dwóch osób. Istnieje kilka możliwości jego zapisu i używane są one w różnych sytuacjach.
Jeśli redagujemy tekst, który będzie się składał z samego dialogu (tak jak to często dzieje się na przykład na lekcjach języka obcego), można po kolei wypisać imiona bądź określenia rozmawiających osób, a po nich stawiać dwukropki i w całości zamieścić ich wypowiedzi.
Zamiast imion, w zapisie dialogu można użyć myślników. W ten sposób powstaje najpopularniejszy sposób zapisu dialogu.
Trzeci sposób polega na dodaniu do wypowiedzi bohaterów słów narratora, czyli osoby opowiadającej wydarzenia i relacjonującej przebieg rozmowy. Wypowiedzi narratora oddziela się od słów bohaterów myślnikami.
Istnieje też sposób polegający na zamieszczaniu wypowiedzi bohaterów w cudzysłowach. Taki zapis popularny jest w anglojęzycznej literaturze. W naszym kraju stosuje się go głównie do zapisu dialogu w dialogu, np. kiedy jakiś bohater relacjonuje rozmowę innych osób.
Jakie zasady interpunkcyjne i ortograficzne należy stosować w zapisie dialogu, dowiesz się z tego filmu:
Nagroda Nobla została ustanowiona przez Alfreda Nobla – szwedzkiego wynalazcę dynamitu. Kontynuował on pracę swojego ojca, inżyniera pragnącego znaleźć szybki sposób wysadzania skał. W 1867 roku Alfred opatentował dynamit, wierząc, że dzięki niemu ułatwi pracę wielu ludzi. Stało się jednak inaczej i jego wynalazek okazał się być początkiem wyścigu zbrojeń.
Alfred Nobel zmarł na zawał serca pod koniec 1896 roku. W testamencie zarządził, by jego majątek przeznaczyć na nagrody w dziedzinie fizyki, chemii, fizjologii lub medycyny, literatury i pokoju. Spadkobiercą uczynił Szwedzką Akademię Nauk.
Ja niżej podpisany, Alfred Nobel, oświadczam niniejszym, po długiej rozwadze, iż moja ostatnia wola odnośnie majątku, jest następująca. Wszystkie pozostałe po mnie, możliwe do zrealizowania aktywa, mają być rozdysponowane w sposób następujący: kapitał zostanie przez egzekutorów ulokowany bezpiecznie w papierach, tworzących fundusz, którego procenty każdego roku mają być rozdzielone w formie nagród tym, którzy w roku poprzedzającym przynieśli ludzkości największe korzyści.
Literacka Nagroda Nobla przyznawana jest od 1901 roku przez szwedzką Królewską Akademię Nauk. Kandydatury zgłaszane są do końca stycznia każdego roku – zwykle jest ich około 500. Do marca lista zostaje zawężona do około dwudziestu nazwisk. W połowie roku pozostaje maksymalnie 5-8 kandydatów. Ostateczny werdykt jest ogłaszany w październiku, zaś uroczyste wręczenie nagród odbywa się w grudniu. W gali uczestniczą członkowie szwedzkiej rodziny królewskiej. W dotychczasowej historii nagrody laureatami byli najczęściej pisarze anglojęzyczni.
Znajomość epok literackich bywa niezwykle przydatna. Podczas interpretacji utworów literackich pozwala określić ich kontekst oraz zrozumieć, dlaczego właśnie w takim okresie powstało dane dzieło. Dzięki wiedzy o epokach możemy więc wyjaśnić, dlaczego większość średniowiecznych pisarzy nie podpisywała się pod swoimi dziełami, potrafimy wytłumaczyć, na czym polega spór poety i starca w balladzie „Romantyczność” Adama Mickiewicza oraz wskazać, jakie cele miała powieść dokumentalna „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego. Warto więc zapamiętać podstawowe informacje o epokach – na jaki okres przypadają, jaki panował wówczas światopogląd, jakie były cele ówczesnej sztuki oraz jakich pisarzy należy zanotować w pamięci.
Chronologiczna lista epok literackich wygląda następująco:
Starożytność czyli antyk od ok. 4000 p.n.e. – wynalezienie pisma do 476 r. n.e. – upadek cesarstwa zachodniorzymskiego
Średniowiecze od 476 r. n.e. – upadek cesarstwa zachodniorzymskiego do II połowy XV wieku
Pisarze głównie anonimowi, pisali na chwałę Boga. Pieśń o Rolandzie, Dzieje Tristana i Izoldy, Bogurodzica, Legenda o św. Aleksym.
Renesans czyli odrodzenie od II poł. XV w.: 1453 r. – upadek Konstantynopola 1455 r. – wynalezienie druku przez Gutenberga 1492 r. – odkrycie Ameryki przez Krzysztofa Kolumba do końca XVI wieku
*Dante Alighieri – Boska komedia, Giovanni Boccaccio – Dekameron, Mikołaj Rej – Żywot człowieka poczciwego, Jan Kochanowski – Treny, Odprawa posłów greckich.
*William Szekspir – Romeo i Julia, Molier – Skąpiec, Jan Andrzej Morsztyn, Daniel Naborowski, Jan Chryzostom Pasek.
Oświecenie XVIII w., w Polsce od ok. 1764 – początek panowania Poniatowskiego do 1822 r. – wydanie „Poezji” Mickiewicza
Wolter – Kandyd, J. J. Rousseau – Nowa Heloiza, Ignacy Krasicki – Bajki, Adam Naruszewicz, Franciszek Karpiński.
Romantyzm od 1822 r. – wydanie I tomu „Poezji” A. Mickiewicza do 1863/1864 r. – powstanie styczniowe
Johann Wolfgang Goethe – Cierpienia Młodego Wertera, Walter Scott – Waverley, Adam Mickiewicz – Dziady, Pan Tadeusz, Juliusz Słowacki – Balladyna, Aleksander Fredro – Zemsta.
Pozytywizm od 1864 r. – upadek powstania styczniowiego do ok. 1890 r.
Balzac – Nędznicy, Lew Tołstoj – Wojna i pokój, Henryk Sienkiewicz – Quo vadis, Bolesław Prus – Lalka, Eliza Orzeszkowa – Dobra pani.
Młoda Polska od ok. 1890 r. – pojawienie się nowego pokolenia twórców do 1918 r. – wybuch I wojny światowej
Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Leopold Staff, Jan Kasprowicz, Władysław Reymont – Chłopi, Gabriela Zapolska – Moralność pani Dulskiej, Stanisław Wyspiański – Wesele.
Jarosław Iwaszkiewicz, Julian Tuwim, Antoni Słonimski, Stefan Żeromski – Syzyfowe prace, Zofia Nałkowska – Granica, Bruno Schulz – Sklepy cynamonowe, Witkacy – Szewcy.
Okres wojny i okupacji od 1 września 1939 r. – atak Niemiec na Polskę, do 8 maja 1945 r. – kapitulacja Niemiec kończąca II wojnę światową
Aleksander Kamiński – Kamienie na szaniec, Gustaw Herling Grudziński – Inny świat, Zofia Nałkowska – Medaliony, Antoine de Saint-Exupery – Mały Książę.
Współczesność od 8 maja 1945 r. – zakończenie II wojny światowej
*J.R.R. Tolkien – Hobbit, czyli tam i z powrotem, Albert Camus – Dżuma, Ernest Hemingway – Stary człowiek i morze, Eric E. Schmidt – Oskar i pani Róża, Umberto Eco – Imię róży. Stanisław Barańczak, Tadeusz Różewicz, Zbigniew Herbert, Sławomir Mrożek, Stanisław Lem. Nobliści: Czesław Miłosz, Wisława Szymborska, Olga Tokarczuk.
Epoki literackie chronologiczne – czas trwania i najważniejsi pisarze
„Boska komedia” Dantego Alighieri zaliczana jest do dwóch epok: średniowiecza i resensansu. Autor, choć żył w średniowieczu, wyprzedzał tę epokę i stał się prekursorem renesansu.
Williama Szekspira określa się jako pisarza przełomu – żył i tworzył na przełomie renesansu i baroku, a jego twórczość nosi cechy obu tych epok.
J.R.R. Tolkien napisał „Hobbita…” w dwudziestoleciu międzywojennym, jednak zalicza się go do pisarzy współczesnych.
Z pomocą poniższego filmu szybko powtórzysz najważniejsze informacje o epokach literackich – ich ramach czasowych, pochodzeniu nazwy, najważniejszych wydarzeniach, światopoglądzie i cechach sztuki, a także najważniejszych pisarzach.
Teatrem elżbietańskim nazywamy teatr angielski z czasów panowania królowej Elżbiety I, czyli okresu przypadającego na drugą połowę XVI wieku. To właśnie wtedy – po latach wojen i niepokojów – nastąpiły spokojniejsze czasy oraz rozkwit kultury, w tym teatru, który stał się niezwykle popularną rozrywką. W renesansowej Anglii przedstawienia początkowo wystawiano na prowizorycznych sezonowych scenach, w prywatnych rezydencjach a nawet na ulicach. Czasy elżbietańskie przyniosły nowy typ budynku, który miał służyć wyłącznie do wystawiania spektakli.
Budowa teatru w epoce elżbietańskiej
Nowe teatry budowane były na planie okręgu lub wielokątów. Znajdowały się w nich trzy rodzaje scen:
przednia, będąca podwyższeniem, na którym odkrywano wydarzenia rozgrywające się pod gołym niebem,
tylna służąca do ukazywania wydarzeń mających miejsce w pomieszczeniach,
i górna na której prezentowano sceny balkonowe, jak słynna rozmowa Romea i Julii.
Aktorzy nie byli odgrodzeni od widowni – tanie miejsca stojące znajdowały się na placyku wewnątrz, zaś zadaszone galerie przeznaczone dla bogatszych widzów umieszczono po bokach. Zazwyczaj nie stosowano dekoracji – to aktorzy, dzięki swojej grze, mieli wpływać na wyobraźnię widzów. Bywało też, że używano tabliczek z nazwami miejsc.
Różnice pomiędzy tragedią antyczną i szekspirowską
W czasach elżbietańskich teatr przestał, tak jak w antyku, być sztuką o rygorystycznych zasadach tworzenia, stał się natomiast rozrywką dla ludzi każdego stanu. Aktorzy, szczególnie w komediach, często zwracali się bezpośrednio do publiczności, która żywo komentowała wydarzenia. Gdy widowni podobał się spektakl, aktorzy mogli liczyć na oklaski i wiwaty, jednak gdy przebieg wydarzeń nie zyskiwał ich akceptacji, pojawiały się gwizdy, krzyki, a nawet rzucanie kamieniami. By sprostać wymaganiom publiczności, sztuki musiały być ciekawe, pełne tajemnic, intryg i zwrotów akcji, a jednocześnie wzruszać, uczyć i bawić.
William Szekspir, uważany za najważniejszego reformatora teatru, znakomicie rozumiał oczekiwania widzów. Zaczął więc tworzyć dramaty, które zerwały z tradycją utrwaloną od czasów starożytnych – nie tylko pod względem budowy.
Tragedia antyczna składała się z epejsodionów czyli części, w których występowali aktorzy, i stasimonów prezentujących pieśni chóru. Nowy typ tragedii natomiast zbudowany był z aktów obejmujących większe części oraz scen – czyli mniejszych partii związanych ze zmianą liczby występujących postaci.
Najważniejszą cechą dramatu szekspirowskiego stało się zerwanie z jednością czasu, miejsca i akcji. Wydarzenia nie musiały już rozgrywać się w jednym miejscu i od świtu do zmierzchu, mogły też dotyczyć kilku wątków.
W odróżnieniu od tragedii antycznej nie była też konieczna obecność chóru. Ponadto wprowadzone zostały sceny zbiorowe, podczas gdy w tragedii antycznej mogło występować maksymalnie trzech aktorów.
W dziełach Williama Szekspira nad bohaterami nie ciążyło już fatum czyli nieodwołalna decyzja bogów. Sami decydowali oni o swoim losie.
Nie musieli też być wybitnymi jednostkami z wyższych sfer o stałym charakterze. Postaci Szekspira dojrzewają, zmieniają poglądy i dokonują czynów niespodziewanych.
Ważnym krokiem było również odrzucenie zasady decorum, która polegała na zgodności języka z treścią. W dramacie szekspirowskim tragizm i patos często mieszają się z komizmem, styl poetycki z potocznym, a świat rzeczywisty z fantastycznym.
Do upadku teatru w Anglii doprowadzili purytanie będący pod wpływem Kościoła, który uważał, że sztuka ta wpływa demoralizująco na społeczeństwo i w 1642 roku wpłynął na parlament angielski, który zarządził zamknięte wszystkich teatrów w kraju. Zawód aktora zresztą nigdy nie był traktowany poważnie ani nie przynosił prestiżu, pomimo faktu, że wielu widzów spektakli pochodziło z wyższych sfer i znajdowało przyjemność w oglądaniu sztuk teatralnych.
Wielkie odkrycia geograficzne to nazwa nadana okresowi przypadającemu na XV i XVI wiek, kiedy Europejczycy rozpoczęli żeglugę po Oceanie Atlantyckim, co zaowocowało odkryciem nowych lądów i dróg morskich. Chociaż do nowych ziem docierano już wcześniej, to właśnie odkrycia z przełomu średniowiecza i renesansu miały największe znaczenie i okazały się być przełomowe dla ówczesnego świata.
Jedną z przyczyn wyruszenia na morze było opanowanie wschodnich wybrzeży Morza Śródziemnego przez Turków. Właśnie tamtędy wiodły szlaki handlowe, którymi od średniowiecza sprowadzano z Azji produkty takie jak materiały, kamienie szlachetne i przyprawy – między innymi cynamon, pieprz, gałkę muszkatołową i imbir. Gdy Turcy znacznie podnieśli cła oraz wzrosła liczba pośredników w handlu, koszty importu towarów znacznie wzrosły. Europejczycy postanowili więc znaleźć drogi handlowe omijające ziemie Imperium Osmańskiego. Były też inne przyczyny wyruszenia Europejczyków na morze:
W Portugalii i na terenach dzisiejszej Hiszpanii po wyparciu Maurów z Półwyspu Iberyjskiego nastąpił kryzys ekonomiczno-społeczny. Tamtejsza szlachta, nie mogąc zagwarantować poddanym godnego zarobku, zmuszona była do poszukiwania bogactw w krajach zamorskich.
W tym czasie rozpowszechnił się też pochodzący ze starożytności pogląd mówiący o kulistości ziemi.
Nastąpił rozwój kartografii – nauki zajmującej się tworzeniem map oraz wynaleziono busolę wskazującą kierunek północny i upowszechniono użycie pochodzącego z antyku kwadrantu pozwalającego wyznaczyć położenie statku wobec gwiazd.
Ważne było też wynalezienie nowego typu statków. Najlepszym przykładem jest portugalska karawela – posiadała zróżnicowane ożaglowanie pozwalające dostosować się do panującej pogody, wysokie burty, mocną konstrukcję i ruchomy ster. Karawele były zwrotne, wytrzymałe i pozwalały załadować statek wieloma towarami. Mogły zabrać na pokład nawet pięćdziesięciu członków załogi.
Ludźmi kierowała też ciekawość i chęć poznania tego, co leży za horyzontem.
Istotne wówczas było też krzewienie chrześcijaństwa.
Najważniejsze odkrycia geograficzne w renesansie
Pierwszych ważnych podbojów dokonali Portugalczycy. W 1415 roku zdobyli oni Ceutę – port na marokańskim wybrzeżu, który był znakomitą bazą do wypadów wzdłuż Afryki oraz w głąb Oceanu Atlantyckiego. Za panowania Henryka Żeglarza, uważanego za twórcę portugalskiego imperium kolonialnego, zasiedlono Maderę i Azory, oraz, poszukując drogi do Indii, dotarto wzdłuż wybrzeża Czarnego Lądu aż do Zatoku Gwinejskiej i dzisiejszego Kamerunu.
Pierwszego przełomowego odkrycia dokonał w 1488 roku Bartolomeu Dias, docierając do południowego krańca Afryki. Nazwał go Przylądkiem Burz, jednak portugalski król Jan II zmienił nazwę na Przylądek Dobrej Nadziei, wierząc w odkrycie szlaku na wschód – do Indii.
Jego drogę 10 lat później kontynuował portugalski żeglarz Vasco da Gama, który wyruszył z Lizbony, dowodząc wyprawą złożoną z czterech okrętów. Po rejsie wzdłuż zachodnich wybrzeży Afryki opłynął Przylądek Dobrej Nadziei i skierował się na północ. 23 maja 1498 roku jego wyprawa zakończyła się sukcesem – dotarł drogą morską do Indii.
Urodzony w Genui Krzysztof Kolumb wierzył, że najkrótszy szlak do Indii wiedzie przez Atlantyk na zachód. Na jego wyprawę zgodzili się kastylijscy władcy Izabela Kastylijska i król Ferdynand. W 1492 roku ekspedycja złożona z trzech statków z Wysp Kanaryjskich dotarła na Bahamy, a Kolumb, będąc przekonanym, że dotarł do Indii, mieszkańców nazwał Indianami. Przez kilka miesięcy odkrywano kolejne wyspy, m.in. Haiti i Kubę oraz ziemie Ameryki Środkowej i Południowej.
Podejrzewając, że odkryte przez Kolumba ziemie to nie Azja, w kilka podróży wyruszył finansowany przez Portugalczyków i Hiszpanów Amerigo Vespucci, pracujący jako przyrodnik i kartograf. Podczas swoich wypraw utwierdził się w przekonaniu, że nowo odkryte lądy to nieznany wcześniej kontynent. Właśnie od jego imienia ziemie te nazwano Ameryką.
By przyćmić dokonania Kolumba i Vasco da Gamy, w 1519 roku Ferdynand Magellan, dowodząc flotą pięciu statków, wyruszył w podróż mającą na celu opłynięcie Ziemi. Po trzech latach żeglugi do portu powrócił jeden okręt. Wyprawa zakończyła się sukcesem, choć sam Magellan zginął w walce z mieszkańcami jednej z filipińskich wysp, a jego żeglarze zaś polegli w walkach, zostali zatrzymani przez Portugalczyków bądź zmarli z głodu i chorób.
Skutki wielkich odkryć geograficznych
Odkrycia geograficzne miały wielki wpływ na życie Europejczyków:
Dzięki nim potwierdzono kulistość ziemi i rozwinęły się dziedziny takie jak astronomia, geografia i biologia.
Swoje kolonie założyli Portugalczycy i Hiszpanie, a później także Anglicy, Holendrzy i Francuzi, dzięki czemu wzrosło znaczenie tych państw i nastąpiły migracje tamtejszej ludności.
Powstały nowe szlaki morskie, co ożywiło handel towarami takimi jak przyprawy, materiały i kruszce.
Dzięki napływowi złota i srebra nastąpił gwałtowny rozwój gospodarczy Starego Kontynentu.
Pojawiły się nowe produkty, takie jak ziemniaki, pomidory, kukurydza, ananasy, fasola, tytoń i kakao oraz indyki.
Odkrycia miały też skutki negatywne, szczególnie dla ludności kolonizowanych ziem. Hiszpańscy odkrywcy zwani konkwistadorami w poszukiwaniu złota bezlitośnie zabijali Indian i niszczyli ich kulturę. Inkowie, Aztecy i Majowie stawali się niewolnikami zmuszanymi do pracy ponad siły na plantacjach i w kopalniach kruszców. Kiedy ich liczba drastycznie się skurczyła, rozpoczął się proces sprowadzania niewolników z Afryki. Dodatkowo Indianie nie byli odporni na choroby przywiezione do Ameryki przez Europejczyków – między innymi grypę, odrę i ospę, które okazały się dla nich zabójcze.
Udzielanie pierwszej pomocy to umiejętność kluczowa dla każdego człowieka. Każdy z nas może stanąć przed koniecznością zatamowania krwawienia, usztywnienia złamanej kończyny czy też wykonania resuscytacji krążeniowo-oddechowej. Przed udzieleniem pierwszej pomocy przedmedycznej należy bezwzględnie pamiętać o kilku rzeczach.
Zawsze musisz najpierw zadbać o własne bezpieczeństwo!
Dzwoniąc na 112, musisz podać adres zdarzenia, a nie swój domowy.
Zawsze reanimuj, jeśli nie ma pulsu – to może być jedyna szansa poszkodowanego.
Unikaj kontaktu z krwią lub używaj rękawiczek w celu zminimalizowania ryzyka zakażeń.
Jeśli nie chcesz robić sztucznego oddychania, skup się na uciskaniu klatki.
Nigdy nie usuwaj się ciała poszkodowanego wbitych szkieł, noży, drutów – to zadanie chirurgów.
Nie tamuj krwawienia z uszu ani z głowy – tego typu urazy najpierw musi obejrzeć lekarz.
Pierwsza pomoc przedmedyczna – główne zasady
Upewnij się, że nie grozi ci niebezpieczeństwo, i dopiero wtedy podejdź do poszkodowanego.
Sprawdź, czy poszkodowany jest przytomny – zapytaj go, czy cię słyszy, lekko potrząsając jego ramieniem. Jeśli poszkodowany jest przytomny, zapytaj, co się stało i oceń jego stan. Jeśli uznasz, że potrzebuje pomocy medycznej (złamania, głębokie rany, głęboki szok), zadzwoń po pomoc (999 – bezpośrednio na pogotowie lub 112 – ogólny numer alarmowy, także w Unii Europejskiej). Pozostań z poszkodowanym i obserwuj go aż do przyjazdu pogotowia.
Jeśli poszkodowany nie odpowiada, zadzwoń po pomoc jeśli jesteś sam (999 lub 112) lub wskaż osobę, która ma to zrobić – zwróć się do kogoś z rozkazem: „Proszę teraz zadzwonić na numer 999”. Musisz być stanowczy – ludzie często nie reagują i czekają, aż ktoś inny zadzwoni po pomoc.
Telefon po pomoc – podajesz krótko informacje i słuchasz wskazówek dyspozytora. Mówisz zwieźle:
kto wzywa pomocy (ja jako świadek, poszkodowany itp.),
co się stało (wypadek, pożar, upadek, utrata przytomności itp.),
gdzie się stało (adres miejsca zdarzenia),
kto został poszkodowany i ile osób potrzebuje pomocy,
czy istnieją inne zagrożenia. Uwaga! Ludzie w stresie często się mylą, np. pytani przez dyspozytora o adres, podają swój. Staraj się zachować spokój i odpowiadać na pytania dyspozytora oraz wykonuj jego wskazówki aż do przyjazdu pomocy.
Jeśli osoba poszkodowana nie odpowiada, musisz sprawdzić, czy oddycha. Przyłóż ucho blisko jej ust i obserwuj klatkę piersiową. Jeśli czujesz oddech, a klatka piersiowa się unosi, ułóż poszkodowanego w pozycji bezpiecznej. Następnie obserwuj go aż do pojawienia się pogotowia.
Jeśli nie czujesz oddechu, a klatka piersiowa się nie unosi, musisz przystąpić do resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO).
Resuscytacja krążeniowo-oddechowa poszkodowanego bez oddechu: Wykonaj 30 uciśnięć klatki piersiowej, a następnie dwa wdechy. Staraj się uciskać w tempie 100 razy na minutę (w rytm piosenki Stayin alive).
RKO wykonuj do momentu, gdy poszkodowany odzyska przytomność (wtedy ułóż go w pozycji bezpiecznej, bądź do przyjazdu karetki (nieważne ile czasu to zajmie, nie rezygnuj!). Ważne: jeśli nie masz maseczki i nie chcesz wykonywać sztucznych oddechów, nie musisz tego robić – skup się na uciskaniu klatki piersiowej!
Zapoznaj się z prezentacją, która mówi o podstawowych działaniach w przypadku większości sytuacji, jakie mogą nas spotkać. Pamiętaj: wiedza, jak się zachować w przypadku wypadku bądź jakiegokolwiek zagrożenia zdrowia lub życia, jest bezcenna.
Średniowieczne księgi zajmowały w ówczesnej kulturze szczególne miejsce. Dostępne były nielicznym – księżom i zakonnikom, królom i arystokracji oraz ludziom związanym z uniwersytetami. Zwykli śmiertelnicy nie mieli do nich odstępu, zresztą… obca była im umiejętność czytania.
Wielkie, cenne dzieła zawierające treści o charakterze religijnym bądź świeckim nazywamy kodeksami. Proces ich wytwarzania był bardzo czasochłonny i wymagał ogromnego nakładu pracy. Jako kart używano pergaminu, czyli specjalnie wyprawionej skóry, zwykle cielęcej, owczej lub koźlej. Znano już papier (który w 105 roku n.e. wynaleźli Chińczycy, a proces produkcji udoskonalili Arabowie), ale używano go do wytwarzania tańszych ksiąg, takich jak podręczniki dostępne studentom (które bywały przykute do uniwersyteckich pulpitów łańcuchami, by upewnić się, że pozostaną na swoim miejscu!).
Palimpsesty i iluminacje
Pergaminowe karty były elastyczne i wytrzymałe, oraz pozwalały na ponowne wykorzystanie arkuszy, gdy tekst był już nieaktualny. Dzieła napisane na wykorzystanym uprzednio pergaminie to palimpsesty. Okładki kodeksów wykonywano z desek obitych skórą – stąd dzisiejszy frazeologizm „przeczytać coś od deski do deski” – czyli od początku do końca.
Średniowieczne księgi wyróżniały się pięknymi zdobieniami, które nazywamy iluminacjami. Zwykle wyróżniano pierwsze litery rozdziałów określane mianem inicjałów. Na marginesach i w tekście znajdowały się miniatury, czyli ręcznie wykonane ilustracje. Ważniejsze fragmenty utworu podkreślano kolorem czerwonym, a proces ten zwał się rubrykowaniem.
Dlaczego średniowieczne księgi były tak cenne?
Nad wykonaniem średniowiecznej księgi pracowała rzesza ludzi:
osoby przygotowujące pergaminowe karty – zwykle zakonnicy,
osoba przepisująca księgi czyli skryba lub skryptor, inaczej nazywany kopistą,
korektor, to znaczy najlepiej wykształcony zakonnik sprawdzający poprawność zapisu,
rubrykator pracujący czerwonym atramentem i zaznaczający ważne fragmenty utworu,
iluminator wykonujący zdobienia i rysunki,
introligator, czyli osoba zajmująca się składaniem kart w księgę i oprawą,
a również w przypadku cenniejszych ksiąg – kuśnierz, rzeźniarz, złotnik czy kowal.
Kopiści mogli pracować jedynie przy świetle dnia, a napisanie jednej księgi często trwało latami. Zdarzało się, że taka księga była dziełem życia skryby. Używane materiały – wyprawione skóry, oprawa, barwne atramenty do wykonania iluminacji – wszystko to składało się na fakt, że cena takiego kodeksu równała się wartości całej wsi. Dlatego właśnie kodeksy były traktowane w średniowieczu w szczególny sposób i dostępne tylko wybrańcom – sługom bożym, arystokracji i osobom związanym z życiem uniwersyteckim.
Język polski 