Antygona

By przeczytać szczegółowe streszczenie „Antygony” Sofoklesa, kliknij poniżej:

„Antygona” – opracowanie

  • Autor: Sofokles
  • Czas powstania: V wiek p. n. e.
  • Epoka: starożytność
  • Rodzaj literacki: dramat (utwór przeznaczony do wystawienia na scenie)
  • Gatunek literacki: tragedia 

Dramat, czyli utwór przeznaczony do wystawienia na scenie, pochodzi ze starożytności, z  Dionizji – obrzędów ku czci Dionizosa. Dwa razy w roku urządzano procesje młodych mężczyzn ubranych w koźle skóry, którym przewodniczył koryfeusz. Podążali do amfiteatru i byli chórem. Śpiewali tzw. dytyramb, który był początkiem komedii (podczas Dionizji Małych) oraz tragedii (Dionizje Wielkie).

Tragedia antyczna – dzieło wywodzące się ze starożytności, przeznaczone do wystawienia na scenie, o podniosłych charakterze i smutnym zakończeniu. Głównym tematem jest konflikt tragiczny głównego bohatera, który musi wybierać pomiędzy dwoma równoważnymi racjami. Ciąży nad nim fatum. Bohater dąży do upadku. Tragedia miała wywoływać katharsis.

Budowa i cechy tragedii antycznej

  • Cechy gatunkowe tragedii antycznej
  • podział na stasimony (pieśni chóru) i epejsodiony (sceny aktorów)
  • jedność czasu – wydarzenia mogły trwać maksymalnie od wschodu do zachodu słońca
  • jedność miejsca – akcja toczyć się mogła w jednym miejscu; jeśli coś się działo gdzieś indziej, mówił o tym przybyły posłaniec bądź chór
  • jedność akcji – wydarzenia mogły dotyczyć tylko jednego tematu
  • tematyka  – zaczerpnięta z mitologii, często powiązanej z historią
  • decorum – dopasowanie odpowiedniego stylu (swobodnego w komedii i podniosłego w tragedii); nie mieszano ich
  • obecność chóru – nawołującego moralnie i komentującego wydarzenia
  • bohaterowie – pochodzili z wyższych sfer, ich charakter był niezmienny, ciążyło na nich fatum (nieodwołalna wola Bogów)
  • konflikt tragiczny – konieczność wyboru pomiędzy dwiema równoważnymi racjami, a każdy z tych wyborów prowadził do upadku bohatera
  • katharsis – cel tragedii, uczucie leku i trwogi podczas oglądania losów tragicznego bohatera i jego upadku oraz związane z tym oczyszczenie

Budowa teatru antycznego

Amfiteatry budowano zwykle tam, gdzie ukształtowanie terenu ułatwiało dobry odbiór – na zboczach gór. Aktorzy (którymi byli tylko mężczyżni), używali kostiumów i mieli maski, które równocześnie wzmacniały siłę głosu. By być lepiej widoczni, używali butów na koturnach, dzięki czemu byli wyżsi. Wyróżnia się następujące elementy amfiteatru:

  • theatron – widownia
  • orchestra – placyk dla chóru
  • skene – budynek garderoby z frontową ścianą dla dekoracji
  • proskenion – scena
  • parodos – wejście dla chóru

Streszczenie w pigułce

Tuż przed rozpoczęciem akcji Teby najechał Polinik, pragnący przejąć władzę. Naprzeciw niego stanął z armią jego brat Eteokles. Obaj zginęli w bratobójczej walce. Ich siostra Antygona rozdarta jest pomiędzy prawem boskim (obowiązek pochowania zmarłych) i ludzkim (króla Kreona zakazał pochówku jej brata Polinika, którego uznał za zdrajcę). Dziewczyna decyduje się sprzeciwić woli wuja i pogrzebać ciało brata. Zostaje schwytana na gorącym uczynku.

Kreon próbuje zmusić Antygonę do przeprosin, jednak dziewczyna twardo obstaje przy tym, że drugi raz zrobiłaby to samo. Według niej obowiązkiem człowieka jest postępowanie według praw boskich, Kreon zaś łamie je, zakazując pochówku Polinika.

Kreon obawia się o swoją reputację. Czuje, że musi rządzić twardą ręką i jako władca być pewien swoich decyzji. Skazuje Antygonę na zamurowanie. Jego zdania nie zmieniają ani prośby syna Hajmona, który zakochany jest w Antygonie, ani niewidomego wróżbity Tejrezjasza, wieszczącego, że bogów gniewają poczynania Kreona. 

Gdy Kreon wreszcie zmienia zdanie i decyduje się ułaskawić Antygonę, okazuje się, że dziewczyna się powiesiła. Jego syn Hajmon po utracie ukochanej popełnił samobójstwo, przebijając się mieczem. Na dodatek żona Kreona Eurydyka, nie mogąc pogodzić się ze śmiercią syna, również targnęła się na swoje życie.

Konflikt Antygony i Kreona

Antygona i Kreon prezentują dwa różne podejścia. Dla dziewczyny prawo boskie jest tym, co należy honorować – człowiek nie ma prawa sprzeciwiać się decyzji bogów. Pochówek zmarłego jest obowiązkiem rodziny. Kreon uważa, że zdrajcy nie mogą liczyć na bycie pochowanym z honorami. Podtrzymuje swoją decyzję pomimo argumentów Antygony i popierającej jej Ismeny oraz chóru składającego się z mędrców. Dopiero słowa Tejrezjasza sprawiają, że zmienia zdanie. 

Obie postaci naznaczone są konfliktem tragicznym – nierozwiązywalną kwestią, która prowadzi do ich upadku. Antygona – musi wybrać pomiędzy prawem boskim a ziemskim. Jeśli pochowa brata, zostanie skazana na śmierć przez Kreona. Jeśli nie pogrzebie ciała brata, narazi się na gniew bogów. Kreon natomiast jeśli skaże Antygonę na śmierć, będzie uznany za okrutnego i nieczułego władcę. Jeśli zaś ją uniewinni, wyjdzie na władcę słabego, którego zdanie można mieć za nic. Oboje płacą za swoje działania najwyższą cenę – Antygona traci życie, zaś Kreon traci najbliższych, którzy nie mogą żyć z konsekwencjami jego decyzji.

Charakterystyka Antygony

Antygona jest bohaterką nieugiętą, skłonną do najwyższych poświęceń. Dla wypełnienia obowiązków wobec swoje rodziny ryzykuje życiem. Jest rozczarowana postawą Ismeny, która próbuje racjonalizować swoją niechęć do sprzeciwienia się królowi. Antygona dwukrotnie próbuje pochować brata – za pierwszym razem nie pogrzebała go zbyt głęboko, będąc najpewniej spłoszoną przez strażników. Jednak jej zawziętość nie pozwala jej zrezygnować z raz powziętego planu. Za drugim razem zostaje schwytana. Z dumą i hardością sprzeciwia się Kreonowi i odważnie prezentuje swoje zdanie. W momencie, gdy Ismena próbuje bronić siostrę i wziąć na siebie część jej winy, Antygona szczerze i nieco oschle każe jej nie podpisywać się pod cudzymi zasługami. Kobieta jest świadoma swojego losu, jednak jej dojrzałość i inteligencja sprawiają, że wyrok króla przyjmuje ze spokojem. Będąc zamurowaną, podejmuje decyzję o skróceniu swoich cierpień i odebraniu sobie życia.