Treny

By przejść do opracowania poszczególnych trenów, kliknij poniżej:

Treny Jana Kochanowskiego – opracowanie

  • Autor: Jan Kochanowski
  • Rok powstania: 1580
  • Epoka: renesans
  • Rodzaj literacki: liryka (podmiot liryczny opowiada o swoich uczuciach)
  • Gatunek literacki: treny (utwory poświęcone rozpamiętywaniu zalet osób zmarłych oraz wyrażające żal po jej śmierci)

Treny jako cykl

Tren jako gatunek literacki wywodzi się ze antyku. W starożytnej Grecji tren był utworem lirycznym o charakterze żałobnym, poświęconym zmarłej osobie – zwykle komuś sławnemu bądź zasłużonemu. Miał wyrażać żal oraz smutek z powodu jej odejścia, a także przedstawiać jej cnoty. Tren podzielony był na następujące części:

  • wyjawienia przyczyny bólu,
  • wyliczenia zalet zmarłego,
  • opłakiwania,
  • pocieszenia,
  • pouczenia.

Jak Kochanowski wykorzystał te zasady, tworząc cykl trenów. W początkowych utworach podmiot liryczny – zrozpaczony ojciec, jest pogrążony w smutku i cierpieniu. Wszystko przypomina mu o córce, nie może pogodzić się z tym, że dziewczynka zmarła. Wychwala jej zalety, opisuje, jak wspaniałą osobą była. Następnie stopniowo zaczyna odzyskiwać spokój ducha – godzi się z losem, by wreszcie zrozumieć, że śmierć dziecka była planem Bożym.

Geneza trenów

W 1579 roku zmarła ukochana córka Jana Kochanowskiego, niespełna trzyletnia Urszula. Dziewczynka zajmowała w sercu poety szczególne miejsce – pomimo młodego wieku miała przejawiać talent pisarski, wróżono jej więc bycie następczynią ojca. Ponadto była niezwykłym dzieckiem, bardzo rezolutnym, radosnym i przez wszystkich kochanym. Tym większą tragedią dla pisarza była jej niespodziewana śmierć.

By poradzić sobie z żałobą, Kochanowski napisał cykl trenów, w których prezentuje uczucia ojca załamanego po śmierci dziecka. Swoją córeczkę nazywa Orszulką. Podmiot liryczny „Trenów” możemy utożsamić z autorem – wiemy bowiem, że Kochanowski wykorzystał własne uczucia i przemyślenia. Cykl „Trenów” pokazuje tragedię ojca, proces powolnego godzenia się z losem i stopniowe odzyskiwanie postawy stoickiej.

Najważniejsze treny Jana Kochanowskiego

  • Tren I – podmiot liryczny pogrążony jest w głębokiej rozpaczy. Jego córka zmarła, pozbawiając go wszelkiej radości. Podmiot liryczny czuje się ogromną bezradność, niczym słowik, którego pisklę zostało porwane przez smoka – jego szczebiotanie, miotanie się i atakowanie smoka niczego nie może zmienić. Śmierć jest zbyt silna i zbyt okrutna, wszelkie płacze i lamenty są próżne. Nic nie przywróci mu jego dziecka.
  • Tren V – Orszulka zostaje przyrównana do oliwki, która wzrasta tak jak drzewo oliwne. Jednak nim odrośnie, zostaje ścięta przez nieostrożnego ogrodnika. Podmiot liryczny czuje głęboki smutek i nie widzi nadziei. Zwraca się w apostrofie do Persefony, jako pani śmierci.
  • Tren VII – podmiot liryczny znajduje się w pokoiku Orszulki i przygląda się jej ubrankom. Ich widok sprawia mu ból – wie, że dziewczynka już nigdy ich nie założy. Ojciec rozmyśla nad losem córki – zamiast ślubu i małżeńskiego łoża od losu otrzymała trumnę, zamiast sukni i posagu – sukienkę pogrzebową i grudkę ziemi. Wszystkie nadzieje ojca umarły razem z Orszulką.
  • Tren VIII – podmiot liryczny rozmyśla o tym, jak pusty jest dom bez Orszulki. Przywołuje w pamięci czasy, kiedy głośny śmiech dziewczynki i jej żywotność sprawiały domownikom radość. Bez niej wszystko wygląda inaczej – jest cicho, pusto i smutno. 
  • Tren XIX albo Sen – podmiot liryczny odzyskuje spokój. We śnie zobaczył swoją zmarłą matkę trzymającą Orszulkę na rękach. Matka wyjaśnia poecie, że przybyła, by jeszcze raz mógł zobaczyć swoją córkę. Mówi, że duch jest silniejszy od ciała, a żałość po śmierci dziewczynki jest niepotrzebna – teraz znajduje się w lepszym miejscu i oszczędzone jej cierpienia, jakie przynosi życie. Spotkanie przynosi podmiotowi lirycznemu ukojenie. 

Sprawdź swoją wiedzę o Trenach, klikając poniżej: