Dramat

Cechy i budowa dramatu. Gatunki dramatyczne.

Co to jest dramat?

Dramat jest rodzajem literackim, który obejmuje utwory przeznaczone do wystawienia na scenie. W utworach dramatycznych nie istnieje nadrzędny podmiot literacki – osoba mówiąca. Wiemy, co się dzieje, dzięki wypowiadającym się bohaterom i didaskaliom.

Ważnym pojęciem związanym z dramatem (a w szczególności z komedią – gatunkiem należącym do dramatu) jest intryga. Fabuła zwykle oparta jest na umyślnych i skrytych działaniach jednej z postaci w celu pokrzyżowania zamiarów innych bohaterów, zaskoczenia ich lub wprowadzenia w błąd. Intryga powoduje powstanie konfliktu i zmianę kierunku akcji.

Budowa dramatu

Utwór dramatyczny składa się z monologów i dialogów, które nazywamy tekstem głównym, uzupełnionych wskazówkami autora dla reżysera, aktorów i scenarzysty, zwanego tekstem pobocznym albo didaskaliami.  

Utwór podzielony jest na akty, czyli większe części wydzielone ze względu na miejsce wydarzeń lub tematykę. Akty dzielą się na sceny – mniejsze części wydzielone w zależności od liczby występujących osób. Wydarzenia tworzą akcję.

Tekst główny (dialogi i monologi) oraz tekst poboczny (didaskalia) - przykład

Gatunki dramatu

  • Tragedia – utwór dramatyczny o poważnej tematyce, którego treścią jest jakiś konflikt, zwykle zakończony tragicznym wydarzeniem, np. śmiercią bohatera. W tragediach antycznych występował konflikt tragiczny, czyli zderzenie dwóch równorzędnych racji prowadzące do upadku bohatera.
    • „Antygona” Sofoklesa
    • „Romeo i Julia” Williama Szekspira
    • „Balladyna” Juliusza Słowackiego
  • Komedia – utwór dramatyczny o lekkiej tematyce i żywej akcji, którego przeznaczeniem jest rozbawienie odbiorcy. Komedie zwykle opierają się na intrydze i cechują szczęśliwym zakończeniem. To, co bawi czytelnika, to komizm. Wyróżniamy komizm postaci (zabawnie wyglądający lub zachowujący się bohaterowie), komizm sytuacyjny (śmieszne wydarzenia i nieporozumienia) i komizm językowy (zwykle dotyczy żartów i gier słów).
    • „Zemsta” Aleksandra Fredry
    • „Świętoszek” i „Skąpiec” Moliera
  • Dramat właściwy – poważny utwór sceniczny, który buduje akcję i napięcie inaczej niż tragedia. Według innej definicji może to być utwór łączący, tak jak samo życie, elementy poważne i komiczne.
    • „Niemcy” Leona Kruczkowskiego
  • Dramat romantyczny – gatunek powstały w epoce romantyzmu. Cechuje go niesceniczny charakter, czyli trudność w wystawieniu na scenie, mieszanie stylów – patos przeplata się z groteską, realizm z fantastyką, a komizm z tragizmem. Części dramatu romantycznego mogą być od siebie niezależne.
    • „Dziady cz.II” Adama Mickiewicza
  • Do dramatu należą również:
    • szopka,
    • opera,
    • musical.

Zobacz też inne rodzaje literackie: