Zemsta

By przeczytać streszczenie szczegółowe „Zemsty”, kliknij poniżej:

„Zemsta” – opracowanie

  • Autor – Aleksander Fredro
  • Rok powstania – 1833 
  • Epoka – romantyzm
  • Rodzaj literacki – dramat (utwór przeznaczony do wystawienia na scenie)
  • Gatunek literacki – komedia (dzieło o pogodnej tematyce, żywej akcji i szczęśliwym zakończeniu)

„Zemsta” – bohaterowie

  • Cześnik Raptusiewicz – wuj Klary, właściciel połowy zamku
  • Rejent Milczek – ojciec Wacława, posiadacz drugiej połowy zamku
  • Wacław – syn Milczka, zakochany w Klarze
  • Klara – bratanica Cześnika, zakochana w Wacławie
  • Podstolina – ciotka Klary, w młodości miała romans z Wacławem
  • Papkin – szlachcic na utrzymaniu Cześnika, zakochany w Klarze
  • Dyndalski, Śmigalski, Perełka – pracownicy Cześnika

„Zemsta” – streszczenie w pigułce

Cześnik Maciej Raptusiewicz i Rejent Milczek są właścicielami dwóch połów zamku. Przedmiotem ich sporu jest mur graniczny – nie mogą dojść do porozumienia, czy i kiedy powinien zostać naprawiony. Ich zwada prowadzi do poważnego konfliktu i nienawiści pomiędzy dwoma mężczyznami. 

Syn Milczka i bratanica Cześnika są w sobie zakochani, ale nie mają odwagi się ujawnić. Sytuacja komplikuje się, gdy Cześnik postanawia poślubić ciotkę Klary – Podstolinę, i wychodzi na jaw, że w przeszłości Wacław miał z kobietą romans. By zrobić na złość Cześnikowi, Rejent Milczek zawiera z Podstoliną kontrakt. Według niego Wacław ma się ożenić z Podstoliną, a jeśli któraś ze stron zerwie zaręczyny, będzie musiała zapłacić 100 tysięcy. 

Szansy dla siebie upatruje Papkin – zubożały szlachcic będący na utrzymaniu Cześnika. Podkochuje się on w Klarze i decyduje się oświadczyć dziewczynie. Charakterystycznym dla niego kwiecistym i komicznym językiem opisuje ogrom swoich uczuć i prosi Klarę o rękę. Dziewczyna jednak postanawia sobie z niego nieco zażartować i stawia mu trzy warunki, których Papkin nie jest w stanie wypełnić: milczenie przez pół roku, przez rok i sześć dni jedzenie jedynie chleba i wody oraz zdobycie dla niej krokodyla.

W międzyczasie Cześnik dowiaduje się o niecnych planach Milczka i postanawia zapobiec ożenkowi Podstoliny z Wacławem. Każde swojemu słudze napisać list, który zwabiłby młodzieńca do jego domu. Gdy Wacław pojawia się, Cześnik zmusza go do natychmiastowego poślubienia Klary, co młodym jest bardzo na rękę. Dochodzi do ślubu. Rejent, widząc, że jego plany spełzły na niczym, godzi się z Cześnikiem. Pomaga w tym fakt, iż okazuje się, że Klara otrzyma duży spadek, którym do tej pory zarządzała Podstolina. Z pieniędzy tych zostanie spłacona grzywna Wacława za złamanie warunków kontraktu. 

By sprawdzić swoją znajomość „Zemsty”, kliknij poniżej:

„Zemsta” – co pamiętać?

  • Komizm w „Zemście”:
    • Komizm postaci – zachowanie Papkina oraz Cześnik i Rejent, szczególnie w zestawieniu ze sobą (kontrast).
    • Komizm sytuacji – scena dyktowania listu przez Cześnika, oświadczyny Papkina wobec Klary, przesłuchiwanie mularzy przez Milczka.
    • Komizm słowny – powiedzonka Cześnika i Rejenta, przemówienia Papkina i jego kwiecisty język wobec kobiet.
  • Komizm postaci Papkina – bohater stale się przechwala i opowiada o swej waleczności i odwadze. Jednak gdy przychodzi co do czego, okazuje się być niezwykle tchórzliwy. W rozmowach z kobietami używa niezwykle kwiecistego języka, szczególnie wtedy, kiedy kieruje swoje wypowiedzi w stronę kobiet.
  • Kontrastowe zestawienie Cześnika i Rejenta – dwaj bohaterowie są swoimi całkowitymi przeciwieństwami, nie tylko jeśli chodzi o wygląd, ale i cechy charakteru. Cześnik jest gwałtownym i energicznym szczerym cholerykiem o tęgiej i wysokiej sylwetce, zaś Milczek, drobny i pochylony, by sprawiać wrażenie pobożnego i uniżonego, jest skryty, obłudny i bezwzględny. Zobacz też: Charakterystyka porównawcza Cześnika i Rejenta.
  • Nazwiska znaczące wskazują na cechy charakteru bohaterów – Cześnik Maciej Raptusiewicz jest gwałtowny i raptowny, zaś Rejent Milczek to osoba skryta i milcząca.
  • Relacje pomiędzy Rejentem a jego synem Wacławem – ojciec, by dopiec Cześnikowi, skłonny jest poświęcić szczęście syna i zmusić go do ożenienia się z Podstoliną, kobietą, której nie kocha. Co więcej, na wypadek protestów Wacława podpisuje kontrakt, którego zerwanie ma kosztować sto tysięcy. Rejent jest bezwzględny, zaś swoje decyzje uzasadnia słowami: „Niech się dzieje wola nieba, z nią się zawsze zgadzać trzeba”.
  • Geneza „Zemsty” – Fredro znalazł w zamku, który w posagu wniosła jego żona, dokument opisujący historię poprzednich właścicieli budowli – skłóconych ze sobą Firlejów i Skotnickich, którzy uprzykrzali sobie życie. Pogodził ich dopiero ślub wojewodzica Mikołaja Firleja z kasztelanką Zofią Skotnicką.
  • Wątek miłosny komedii – Wacław i Klara muszą ukrywać swoją miłość. Mężczyzna na początku komedii sugeruje wspólną ucieczkę i małżeństwo, na co dziewczyna nie chce się zgodzić, by nie okryć się hańbą. W końcu młodym udaje się pobrać za sprawą Cześnika, szukającego zemsty na Rejencie.
  • Uniwersalizm (ponadczasowość) dzieła – „Zemsta” pokazuje, jak zacięci potrafią być ludzie. Złość bywa zaślepiająca i sprawia, że ludzie zachowują się irracjonalnie.