Kategoria: język polski

ciekawostki, język polski

Tabloidy – czy warto je czytać?

przez aniakubica
Tabloid, brukowiec, bulwarówka - charakterystyka tego typu gazety i cechy typowego odbiorcy

Nazwa tabloid pochodząca z języka angielskiego brzmi całkiem nieźle i osobom nieświadomym może kojarzyć się z czymś profesjonalnym, rzetelnym i światowym. Niestety tak nie jest, a istotę tabloidu odsłaniają synonimy tego słowa: brukowiec i bulwarówka. Taka też jest natura tego typu gazety – nie porusza ważnych zagadnień, nie jest opiniotwórcza, nie jest też wiarygodnym źródłem informacji. Operuje za to chwytami i sztuczkami socjologicznymi, które trafiają do znacznej części społeczeństwa. Dlaczego?

Czytając gazetę, w której większość miejsca zajmują przyciągające uwagę fotografie i fotomontaże, nie musimy się zbytnio wysilać. Samo zdjęcie opatrzone wielkim i chwytliwym tytułem wystarczy, żeby wiedzieć, co znajduje się w artykule. Ponadto nie znajdziemy tutaj nudnych informacji o gospodarce, polityce czy życiu – znajdziemy natomiast plotki, skandale, sensację, roznegliżowane modelki, prostą krzyżówkę i mało wymagającą rozrywkę. I właśnie to jest atrakcyjne dla większości ludzi.

Każdy ma prawo do wybierania takiego typu prasy, jaki chce. Należy jednak być świadomym, że bulwarówki nie prezentują rzeczywistości. Wyolbrzymiają pewne zagadnienia, starają się przedstawić świat jako opozycję my – oni, czasem nawet wymyślają historie do kolejnych artykułów, a wszystko po to, by zwiększyć sprzedaż. Kłopot w tym, że wielu ludzi bezkrytycznie wierzy w prawdziwość słowa drukowanego. Wywodzi się to jeszcze z czasów, gdy zawód dziennikarza był gwarancją rzetelności, obiektywizmu i wiarygodności. Tutaj znajdziesz prezentację omawiającą cechu tabloidów wraz z przykładami artykułów.

frazeologia, język polski

Syndrom gotującej się żaby…

przez aniakubica

syndrom-gotujacej-sie-zaby

*Dla jasności – poniższy akapit ma znaczenie metaforyczne. Nigdy nie krzywdź zwierząt!

Masz żabę i chcesz ją ugotować. Jeśli zdecydujesz się ją wsadzić do wrzącej wody, będzie się gwałtownie wzbraniać i z pewnością wyskoczy z garnka. Nikt przecież nie ma ochoty być ugotowanym. Jeśli jednak wsadzisz ją do naczynia z chłodną wodą, nie będzie w żaden sposób oponować. Nie zrobi też nic, kiedy zaczniesz ją lekko podgrzewać – przystosuje temperaturę swojego ciała do zmieniających się warunków. Kto wie? Może nawet ta cieplutka kąpiel jej się spodoba? Z pewnością nie zauważy żadnego niebezpieczeństwa… aż do pewnego momentu. Gdy zorientuje się, co się dzieje, będzie już za późno. Całą swoją energię zużyła na dostosowanie się do zmieniających się warunków – teraz, na wpół ugotowana, nie ma już siły wyskoczyć z garnka. Może jedynie pogodzić się z myślą o tym, że skończy na talerzu.

Metafora o żabie służy głównie do opisywania zachowania ludzi, którzy nie chcą lub nie są zdolni do reagowania na zagrożenia, które pojawiają się nie nagle, a stopniowo. Przywołuje się ją w celu ostrzeżenia ludzi i wezwania ich do reakcji i przeciwstawienia się temu, co ich krzywdzi, nawet jeśli ta krzywda wydaje im się nieznaczna. Za przykład może posłużyć akceptowanie narastającej przemocy domowej ze strony bliskiej osoby, zgoda na pogarszanie się warunków pracy w korporacji, ignorowanie coraz wyraźniejszych symptomów choroby czy też coraz poważniejsze ograniczanie swobód obywatelskich.

Podczas gdy niektóre XIX-wieczne eksperymenty sugerowały, że metafora jest prawdziwa, jeśli żabę będzie podgrzewać się powolutku, na szczęście współcześni biolodzy są zgodni – w pewnym momencie płaz uzna, że ma tego wszystkiego dość – i wyskoczy z garnka 😉

język polski

Co pamiętać o Henryku Sienkiewiczu?

przez aniakubica
Najważniejsze informacje o Henryku Sienkiewiczu - lata życia, wydarzenia z życia, utwory. Infografika

Henryk Sienkiewicz należy do grona najważniejszych polskich pisarzy. Czasy jego życia przypadły na zabory, toteż jednym z głównych celów jego twórczości było pisanie „ku pokrzepieniu serc”, by przywrócić Polakom po wielu latach zaborów nadzieję na odzyskanie niepodległego państwa oraz przypomnieć o dawnych zwycięstwach i sukcesach. Taka idea przyświecała głównie powieściom historycznym „Krzyżacy” (1910 r.) oraz Trylogii, na którą składają się pisane w latach 1884-1888 i drukowane w prasie w odcinkach dzieła:

  • „Ogniem i mieczem”,
  • „Potop”,
  • „Pan Wołodyjowski”.

W 1905 roku Henryk Sienkiewicz został uhonorowany Nagrodą Nobla w dziedzinie literatury za całokształt twórczości epickiej. Podczas przemówienia wygłoszonego z tej okazji powiedział o Polsce: Głoszono ją umarłą, a oto jeden z tysięcznych dowodów, że ona żyje! (…) Głoszono ją niezdolną do myślenia i pracy, a oto dowód, że działa! (…) Głoszono ją podbitą, a oto nowy dowód, że umie zwyciężać!

W 1900 roku, z okazji 25-lecia pracy twórczej, społeczeństwo polskie ufundowało dla pisarza majątek w Oblęgorku. Po jego śmierci budynek został przekazany państwu i od 1958 roku mieści się tam Muzeum Henryka Sienkiewicza. Pisarz zmarł 15 listopada 1916 roku w szwajcarskim Vevey, dokąd wyjechał po wybuchu I wojny światowej. Przed śmiercią zdążył wraz z Ignacym Janem Paderewskim założyć Szwajcarski Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. W 1924 roku jego prochy sprowadzone zostały do wolnej Polski. Uroczystego pochówku dokonano 27 października 1924 roku. Prochy pisarza spoczęły w podziemiach katedry św. Jana w Warszawie.

Henryk Sienkiewicz zasłużył się w pamięci Polaków nie tylko jako pisarz, ale również wielki patriota i wzór pozytywistycznego społecznika.

język polski

Quizy i łamańce językowe

przez aniakubica

quizy-jezykowe.png

Wakacje w pełni i z pewnością większość z was rzadko myśli o szkole i lekcjach języka polskiego. Warto jednak od czasu do czasu nakierować swoje myśli na ortografię, interpunkcję i ciekawostki językowe, by nie wyjść z wprawy i po okresie letnim bezboleśnie przystąpić do pracy.

Serdecznie polecam skorzystanie z quizów i zabaw zamieszczonych na stronie polszczyzna.pl. Znaleźć tam można również fantastyczne gry słowne autorstwa uznanego rysownika Pawła Jarońskiego w postaci obrazków, których zrozumienie czasami sprawia nie lada problem. Wspaniałej zabawy!

ciekawostki, język polski

Sprawdź swój zasób słownictwa ;)

przez aniakubica

quiz-zasob-slownictwa.png

W ramach treningu umysłu w okresie wakacyjnym możesz sprawdzić, jaki jest twój zasób słownictwa. Strona aRealMe umożliwia skorzystanie z quizu, który na zasadzie wybierania synonimów i antonimów szacuje, jaką liczbą wyrazów dysponujesz. Możliwe jest również sprawdzenie ilości znanych słów z innych języków, takich jak angielski, niemiecki, francuski, hiszpański, włoski, portugalski i innych.

Pamiętaj o tym, by udział w quizie traktować na zasadzie rozrywki, zaś uzyskane wyniki potraktować orientacyjnie – oczywiste jest, że żaden internetowy quiz nie jest profesjonalnym narzędziem badającym zdolności lingwistyczne. Jednak z pewnością stanowić będzie ciekawą zabawę i okazję do przećwiczenia szarych komórek 🙂

frazeologia, język polski

Psy i ptaki we frazeologizmach

przez aniakubica
Frazeologizmy ze zwierzętami - pies i ptak

Język polski bywa bardzo krzywdzący dla pewnych zwierząt… Jeden z naszych ukochanych czworonogów – pies – od wieków uważany był za symbol biedy, cierpienia, podłości i upadku. Chociaż dzisiaj prawie wszyscy uwielbiamy już psy i uważamy je za nieocenionych przyjaciół człowieka, nasz język pamięta jego gorsze czasy. Ujawnia się to przede wszystkim we frazeologizmach.

  • Psi pieniądz – marne grosze
    Prawie nie otrzymywał wynagrodzenia, zarabiał tam psie pieniądze.
  • Pogoda pod psem – ulewa, brzydka pogoda
    Mieliśmy iść na spacer, ale dzisiaj pogoda pod psem.
  • Pieskie życie – egzystencja pełna cierpienia i wyrzeczeń
    Ciągle brakuje mu pieniędzy, wiedzie pieskie życie.
  • Pies z nim tańcował – jest komuś całkiem obojętny
    Ona się obraziła, ale pies z nią tańcował, niech robi, co chce.
  • Pies z kulawą nogą – nikt
    Do takiej speluny pies z kulawą nogą by nie zawitał.
  • Ni pies, ni wydra – nie wiadomo co
    Ufarbowała wlosy i wygląda teraz dziwnie – ni pies, ni wydra.
  • Jak zbity pies – wyglądać źle, nędznie, chorowicie
    Po tej awanturze wygląda jak zbity pies.

Podobnie rzecz ma się z ptakami. Zazwyczaj kojarzą się z bezmyślnością, czasem głupotą. Frazeologizm ptasi móżdżek używany jest w stosunku do osób uważanych za niezbyt mądre. Podobnie negatywnie przestawił intelekt kruka Ignacy Krasicki:

Bywa często zwiedzionym,
Kto lubi być chwalonym.
Kruk miał w pysku ser ogromny;
Lis, niby skromny,
Przyszedł do niego i rzekł: „Miły bracie,
Nie mogę się nacieszyć, kiedy patrzę na cię!
Cóż to za oczy!
Ich blask aż mroczy!
Czyż można dostać
Takową postać?
A pióra jakie!
Szklniące, jednakie.
A jeśli nie jestem w błędzie,
Pewnie i głos śliczny będzie”.
Więc kruk w kantaty; skoro pysk rozdziawił,
Ser wypadł, lis go porwał i kruka zostawił.

Kruk i lis – Ignacy Krasicki

Jak jednak wygląda rzeczywistość? Całkiem inaczej. Ptaki, a szczególnie kruki, są niezwykle inteligentnymi stworzeniami. Dowodzi tego kilka eksperymentów i obserwacja tych zwierząt.


język polski, ortografia

Ty/ty, Ciebie/ciebie – kiedy wielka litera?

przez aniakubica

Ty/ty, Cię/cię

Jednym z częściej popełnianych błędów jest błędna pisownia zaimków Ty, Ci spowodowana niezrozumieniem reguły rządzącej pisownią wielkich i małych liter mających wyrażać szacunek dla odbiorcy wypowiedzi w zaimkach. Zasada tymczasem jest bardzo prosta: wielkie litery w zaimkach stosujemy wyłącznie wtedy, gdy zwracamy się do kogoś bezpośrednio, np. w liście, wiadomości email, wiadomości sms.

Poprawnie użyte wielkie litery w zaimkach:

  • Marku, chcę powiedzieć Ci coś ważnego.
    Zwracam się bezpośrednio do adresata, więc użycie wielkiej litery jest zasadne.
  • Wiadomo, Ty zawsze mówisz prosto z mostu. 
    Mówię wprost do adresata, więc wielka litera jest zastosowana prawidłowo.
  • Kocham Cię.
    Zwracam się wprost do obiektu swoich uczuć, wielka litera jest prawidłowa.

Błędnie użyte wielkie litery:

  • Powiedzieli mi to Ci muzycy, których poznałeś wczoraj.
    Zaimek jest zapisany błędnie – „ci” nie jest tu bezpośrednim zwróceniem się do osoby.
  • Adam powiedział, że Ala wyznała mu: „Okłamałam Cię„.
    Zaimek powinien być zapisany małą literą, gdyż nikt w tym momencie nie zwraca się do nikogo bezpośrednio, a jedynie przytacza czyjąś rozmowę.

Mi/mnie, ci/tobie

Pamiętaj też o tym, kiedy stosujemy dłuższe i krótsze formy zaimków. Zwykle dłuższe formy stosujemy na początku zdania, zaś krótsze w środku:

  • Mnie się ten film nie podoba. / Nie podoba mi się ten film.
  • Tobie się pomieszało w głowie. / Pomieszało ci się w głowie.

Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy chcemy podkreślić ten zaimek:

  • Wszyscy o tym wiedzieli, ale mnie nikt nie raczył poinformować!
  • Tę książkę dałam tobie, nie twojej siostrze!

Uwaga! Dlaczego w powyższych czterech zdaniach nie zapisałam zaimków wielką literą? Ponieważ są one przykładami. Nikt nie zwraca się do nikogo bezpośrednio, służą one jedynie zilustrowaniu zastosowania zaimków 🙂