Pisownia przymiotników złożonych

Wielu użytkownikom języka polskiego problemy sprawia łączna i rozdzielna pisownia przymiotników złożonych typu jasnoszary, biało-różowy, północno-zachodni, hiszpańsko-grecki, południowochiński itp. Oto dwie proste reguły, które warto zapamiętać.

Jeżeli przymiotnik złożony oznacza jedną rzecz, zapisuj go razem. 

Pisownia przymiotników złożonych. Przykład: jasnoróżowy

Piwonie mają jeden kolor – jasny róż. Przymiotnik jasnoróżowy zapisujemy więc łącznie.

Przymiotniki złożone - kiedy zapisywać je razem? Przykład soczystozielony

Trawa ma jeden kolor – soczystą zieleń. Przymiotnik soczystozielony zapisujemy zatem razem.

Łączna pisownia przymiotników złożonych. Przykład ciemnoniebieski

Woda ma jeden kolor – ciemny odcień niebieskiego. Przymiotnik ciemnoniebieski zapisujemy więc łącznie.

Pisownia łączna przymiotników złożonych - przykład zachodnioeuropejski

Na mapie zaznaczono jedno miejsce – zachód Europy. Przymiotnik zachodnioeuropejski zapisujemy więc razem.

Podobnie jest z innymi pojęciami:

  • południowoamerykański – w jednym miejscu: na południu Ameryki
  • bliskowschodni – w jednym miejscu: na Bliskim Wschodzie
  • górnośląski – z jednego miejsca: z Górnego Śląska
  • zachodniopomorski – z jednego miejsca: z Zachodniego Pomorza

Jeżeli przymiotnik złożony oznacza minimum dwie rzeczy, używaj łącznika. 

Przymiotniki złożone - zasady pisowni. Przykład biało-czerwony

Tulipany mają dwa kolory płatków – biały i czerwony. Przymiotnik biało-czerwony zapisujemy więc z łącznikiem.

Pisownia rozdzielna przymiotników złożonych - przykład czarno-biały

Piesek ma dwa kolory sierści – biały i czarny. Przymiotnik biało-czarny zapisujemy więc z łącznikiem.

Pisownia rozłączna przymiotników złożonych - przykład biało-żółty

Papużki mają dwa kolory – szary i żółty. Przymiotnik szaro-żółte zapisujemy zatem z łącznikiem.

Pisownia rozdzielna przymiotników złożonych. Przykład europejsko-afrykański

Na mapie zaznaczono dwa miejsca – Europę i Afrykę. Przymiotnik europejsko-afrykański zapisujemy więc z łącznikiem.

Podobne przykłady, w których przymiotniki złożone zapiszemy z myślnikiem:

  • włosko-maltański – wskazuje na dwa miejsca: Włochy i Maltę
  • europejsko-amerykańsko-azjatycki – określa trzy miejsca: Europę, Amerykę i Azję
  • krakowsko-częstochowski – wskazuje dwa miejsca: Kraków i Częstochowę
  • śląsko-morawski – mówi o dwóch miejscach: Śląsku i Morawach
  • zielono-biało-czerwono-szary – określa cztery kolory: zieleń, biel, czerwień i szarość

A przy okazji… czy wiesz, ile rozróżniamy kolorów?

Najczęstsze błędy językowe

Błędami, które najczęściej zdarzają się Polakom, są pomyłki ortograficzne związane z zapisem, np. imie, pare czy książe, wziąść i prosze zamiast imię, parę, książę, wziąć i proszę oraz niewłaściwy zapis końcówek, jak w następujących przypadkach:

  • Opowiem o tym waszym matką. Poprawnie: Opowiem o tym waszym matkom.
  • Dam to tamtym osobą. Poprawnie: Dam to tamtym osobom.
  • Idę z moją matkom. Poprawnie: Idę z moją matką.
  • Jesteś dobrą osobom. Poprawnie: Jesteś dobrą osobą.

Często też mylimy się, kiedy mamy do czynienia z pisownią łączną i rozdzielną. Do najczęstszych błędów w tym zakresie należą nastepujące przykłady:

  • narazie – poprawnie: na razie
  • wogóle – poprawnie: w ogóle
  • poprostu – poprawnie: po prostu
  • z kąd – poprawnie: skąd
  • na prawdę – poprawnie: naprawdę
  • po za tym – poprawnie: poza tym

Bardzo częste są również pomyłki związane z niepoprawnym stosowaniem reguł gramatycznych i logicznych:

  • pod rząd – poprawnie: z rzędu
  • w cudzysłowiu – poprawnie: w cudzysłowie
  • tą piosenkę – poprawnie: tę piosenkę
  • za wyjątkiem – poprawnie: z wyjątkiem
  • poszłem – poprawnie: poszedłem
  • z wielkiej litery – poprawnie: od wielkiej litery lub wielką literą
  • po najmniejszej linii oporu – poprawnie: po lini najmniejszego oporu

Często używamy tzw. pleonazmów, czyli połączeń wyrazów potocznie określanych jako „masło maślane”. Pleonazmy mają miejsce wtedy, kiedy oba wyrazy zawierają w sobie dokładnie taką samą treść:

  • fakt autentyczny – słowo fakt mówi o autentycznych wydarzeniach
  • dalej kontynuować – kontynuowanie to dalsze wykonywanie czynności
  • cofać się do tyłu – nie można cofać się do przodu
  • wracać z powrotem – wracać się zawsze oznacza powrót do jakiegoś miejsca
  • podskoczyć do góry – nie można podskoczyć do dołu
  • dwie równe połowy – połowy z założenia są równe

Zapamiętaj poprawną pisownię wyrazów z poniższych grafik. Dzięki temu unikniesz wielu błędów podczas pisania wypracowań i egzaminu.

Ty/ty, Ciebie/ciebie – kiedy wielka litera?

Ty/ty, Cię/cię

Jednym z częściej popełnianych błędów jest błędna pisownia zaimków Ty, Ci spowodowana niezrozumieniem reguły rządzącej pisownią wielkich i małych liter mających wyrażać szacunek dla odbiorcy wypowiedzi w zaimkach. Zasada tymczasem jest bardzo prosta: wielkie litery w zaimkach stosujemy wyłącznie wtedy, gdy zwracamy się do kogoś bezpośrednio.

Poprawnie użyte wielkie litery w zaimkach:

  • Marku, chcę powiedzieć Ci coś ważnego.
    Osoba zwraca się bezpośrednio do adresata, więc użycie wielkiej litery jest zasadne.
  • Wiadomo, Ty zawsze mówisz prosto z mostu. 
    Osoba mówi wprost do adresata, więc wielka litera jest zastosowana prawidłowo.
  • Kocham Cię.
    Osoba zwraca się wprost do obiektu swoich uczuć, wielka litera jest prawidłowa.

Błędnie użyte wielkie litery:

  • Powiedzieli mi to Ci muzycy, których poznałeś wczoraj.
    Zaimek jest zapisany błędnie – ci nie jest tu bezpośrednim zwróceniem się do osoby.
  • Adam powiedział, że Ala wyznała mu: „Okłamałam Cię„.
    Zaimek powinien być zapisany małą literą, gdyż nikt w tym momencie nie zwraca się do nikogo bezpośrednio, a jedynie przytacza czyjąś rozmowę.

Mi/mnie, ci/tobie

Pamiętaj też o tym, kiedy stosujemy dłuższe i krótsze formy zaimków. Zwykle dłuższe formy stosujemy na początku zdania, zaś krótsze w środku:

  • Mnie się ten film nie podoba. / Nie podoba mi się ten film.
  • Tobie się pomieszało w głowie. / Pomieszało ci się w głowie.

Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy chcemy podkreślić ten zaimek:

  • Wszyscy o tym wiedzieli, ale mnie nikt nie raczył poinformować!
  • Tę książkę dałam tobie, nie twojej siostrze!

Uwaga! Dlaczego w powyższych czterech zdaniach nie zapisałam zaimków wielką literą? Ponieważ są one przykładami. Nikt nie zwraca się do nikogo bezpośrednio, służą one jedynie zilustrowaniu zastosowania zaimków 🙂