Quizy i łamańce językowe

quizy-jezykowe.png

Wakacje w pełni i z pewnością większość z was rzadko myśli o szkole i lekcjach języka polskiego. Warto jednak od czasu do czasu nakierować swoje myśli na ortografię, interpunkcję i ciekawostki językowe, by nie wyjść z wprawy i po okresie letnim bezboleśnie przystąpić do pracy.

Serdecznie polecam skorzystanie z quizów i zabaw zamieszczonych na stronie polszczyzna.pl. Znaleźć tam można również fantastyczne gry słowne autorstwa uznanego rysownika Pawła Jarońskiego w postaci obrazków, których zrozumienie czasami sprawia nie lada problem. Wspaniałej zabawy!

Sprawdź swój zasób słownictwa ;)

quiz-zasob-slownictwa.png

W ramach treningu umysłu w okresie wakacyjnym możesz sprawdzić, jaki jest twój zasób słownictwa. Strona aRealMe umożliwia skorzystanie z quizu, który na zasadzie wybierania synonimów i antonimów szacuje, jaką liczbą wyrazów dysponujesz. Możliwe jest również sprawdzenie ilości znanych słów z innych języków, takich jak angielski, niemiecki, francuski, hiszpański, włoski, portugalski i innych.

Pamiętaj o tym, by udział w quizie traktować na zasadzie rozrywki, zaś uzyskane wyniki potraktować orientacyjnie – oczywiste jest, że żaden internetowy quiz nie jest profesjonalnym narzędziem badającym zdolności lingwistyczne. Jednak z pewnością stanowić będzie ciekawą zabawę i okazję do przećwiczenia szarych komórek 🙂

Ty/ty, Ciebie/ciebie – kiedy wielka litera?

Ty/ty, Cię/cię

Jednym z częściej popełnianych błędów jest błędna pisownia zaimków Ty, Ci spowodowana niezrozumieniem reguły rządzącej pisownią wielkich i małych liter mających wyrażać szacunek dla odbiorcy wypowiedzi w zaimkach. Zasada tymczasem jest bardzo prosta: wielkie litery w zaimkach stosujemy wyłącznie wtedy, gdy zwracamy się do kogoś bezpośrednio.

Poprawnie użyte wielkie litery w zaimkach:

  • Marku, chcę powiedzieć Ci coś ważnego.
    Osoba zwraca się bezpośrednio do adresata, więc użycie wielkiej litery jest zasadne.
  • Wiadomo, Ty zawsze mówisz prosto z mostu. 
    Osoba mówi wprost do adresata, więc wielka litera jest zastosowana prawidłowo.
  • Kocham Cię.
    Osoba zwraca się wprost do obiektu swoich uczuć, wielka litera jest prawidłowa.

Błędnie użyte wielkie litery:

  • Powiedzieli mi to Ci muzycy, których poznałeś wczoraj.
    Zaimek jest zapisany błędnie – ci nie jest tu bezpośrednim zwróceniem się do osoby.
  • Adam powiedział, że Ala wyznała mu: „Okłamałam Cię„.
    Zaimek powinien być zapisany małą literą, gdyż nikt w tym momencie nie zwraca się do nikogo bezpośrednio, a jedynie przytacza czyjąś rozmowę.

Mi/mnie, ci/tobie

Pamiętaj też o tym, kiedy stosujemy dłuższe i krótsze formy zaimków. Zwykle dłuższe formy stosujemy na początku zdania, zaś krótsze w środku:

  • Mnie się ten film nie podoba. / Nie podoba mi się ten film.
  • Tobie się pomieszało w głowie. / Pomieszało ci się w głowie.

Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy chcemy podkreślić ten zaimek:

  • Wszyscy o tym wiedzieli, ale mnie nikt nie raczył poinformować!
  • Tę książkę dałam tobie, nie twojej siostrze!

Uwaga! Dlaczego w powyższych czterech zdaniach nie zapisałam zaimków wielką literą? Ponieważ są one przykładami. Nikt nie zwraca się do nikogo bezpośrednio, służą one jedynie zilustrowaniu zastosowania zaimków 🙂

Na dwór czy na pole?

Na pole czy na dwór - jak mówić?

Zwroty typu wyjść na pole, wrócić z pola, być na polu czy bawić się na polu od dawna dziwią mieszkańców Polski północno-zachodniej, podczas gdy w Małopolsce i na Śląsku są czymś całkowicie naturalnym i powszechnie stosowanym. I rzeczywiście – na pole jest regionalizmem charakterystycznym dla Polski południowej, podczas gdy normą ogólnopolską jest zwrot na dwór.

Czy oznacza to, że stosowanie zwrotów typu wyjść na pole czy poczekać na polu jest błędem? Na szczęście nie – regionalizmy nie są błędami. Zwroty takie historycznie wiązały się z wsią i dlatego od dziesiątek lat mieszkańcy Małopolski i Śląska mówią właśnie w ten sposób. Pamiętać jednak należy, że nie dla wszystkich użytkowników polszczyzny takie stwierdzenia będą zrozumiałe, ponieważ w ogólnej polszczyźnie słowo pole ma zupełnie inne znaczenia. Według Słownika Języka Polskiego PWN pole to:

  • obszar ziemi przeznaczony pod uprawę,
  • teren przeznaczony na coś lub pokryty czymś,
  • powierzchnia czegoś lub jej część wyodrębniona konturami, barwą lub w inny sposób,
  • dziedzina, zakres czyichś działań i zainteresowań,
  • możliwość, sposobność jakiegoś działania,
  • część boiska broniona przez zawodnika lub drużynę,
  • obszar, w którym każdemu punktowi przyporządkowuje się pewną wartość określonej wielkości,
  • nieujemna liczba rzeczywista, wyrażająca powierzchnię danej figury.

W związku z tym w rozmowie z kimś niemieszkającym na południu naszego kraju lepiej stosować konstrukcje uznane za normę ogólnopolską, czyli np. wyjść na dwór, przebywać na dworze, wracać z dworu. Należy przy tym pamiętać, że dwór to rzeczownik rodzaju męskiego, a nie nijakiego, więc zwrot na dworzu jest niepoprawny.

Graj i wzbogacaj słownictwo

pwn-cwiczenie-slownictwaDla osób, które lubią łamigłówki i gry, które pozwalają czegoś się nauczyć, wydawnictwo PWN przygotowało grę opierającą się na słowniku języka polskiego. Zasady są bardzo proste – z rozsypanki liter należy ułożyć wyraz w formie podstawowej, czyli w mianowniku bądź bezokoliczniku, tak jak zapisany jest on w słowniku. Na prawidłowe ułożenie każdego wyrazu przeznaczony jest określony czas – jego upływ widać na pasku poniżej pola gry. Jeśli słowo okazuje się zbyt trudne do odgadnięcia, można także użyć opcji „Poddaję się”. W puzzle wyrazowe można grać także na zasadzie rywalizacji ze znajomymi i porównywać swoje wyniki. Gra zasługuje na uwagę także z tego względu, że pozwala poznać nowe słowa i tym samym wzbogacić swoje słownictwo. Gierkę można znaleźć na stronie wydawnictwa PWN.

Jak zacząć e-mail i dlaczego nie słowem „witam”

Pan profesor Jan Miodek po raz kolejny porusza temat często pojawiający się w związku z korzystaniem z poczty elektronicznej. W skrócie: zaczynając oficjalną wiadomość e-mail do naszego zwierzchnika czy osoby starszej wiekiem lub stopniem (urzędnika, dyrektora, szefa, nauczyciela itp.) nie stosujemy zwrotu „Witam”, gdyż jest on właściwy w użyciu przez gospodarza witającego gości u siebie. Najwłaściwszym zwrotem jest zawsze „Szanowny Panie, Szanowna Pani, Szanowni Państwo”. To, choć brzmi bardzo oficjalnie i „sztywno”, będzie zawsze właściwe. Jak zakończyć? Standardowo: „Z poważaniem”, „Z wyrazami szacunku”. Jak mówi profesor Miodek: „Nigdy za dużo uprzejmości”. I jeszcze jedno: PS piszemy bez kropki! 🙂

Frazeologizmy związane z ogniem i płomieniem

Ogień

bać się jak ognia – bardzo się czegoś bać
dolewać oliwy do ognia – rozdrażniać kogoś zirytowanego, pogarszać sytuację
igrać z ogniem – nadmiernie ryzykować
ogień namiętności – bardzo intensywna namiętność
na pierwszy ogień – najpierw, na początek
sztuczne ognie – fajerwerki
zimne ognie – niewielkie fajerwerki w formie podpalanego pręcika
słomiany ogień – krótkotrwały zapał
wystrzegać się jak ognia – unikać czegoś
upiec dwie pieczenie przy jednym ogniu – załatwić dwie sprawy przy jednej okazji
wziąć w krzyżowy ogień pytań – intensywnie kogoś przesłuchiwać

Płomień 

stanąć w płomieniach – zapalić się
płomień miłości – fala uczucia
płomienne uczucie – uczucie intensywne, namiętne