Tag: język polski

błędy, język polski, ortografia

Pisownia przymiotników złożonych

przez aniakubica

Wielu użytkownikom języka polskiego problemy sprawia łączna i rozdzielna pisownia przymiotników złożonych typu jasnoszary, biało-różowy, północno-zachodni, hiszpańsko-grecki, południowochiński itp. Oto dwie proste reguły, które warto zapamiętać.

Jeżeli przymiotnik złożony oznacza jedną rzecz, zapisuj go razem. 

Pisownia przymiotników złożonych. Przykład: jasnoróżowy

Piwonie mają jeden kolor – jasny róż. Przymiotnik jasnoróżowy zapisujemy więc łącznie.

Przymiotniki złożone - kiedy zapisywać je razem? Przykład soczystozielony

Trawa ma jeden kolor – soczystą zieleń. Przymiotnik soczystozielony zapisujemy zatem razem.

Łączna pisownia przymiotników złożonych. Przykład ciemnoniebieski

Woda ma jeden kolor – ciemny odcień niebieskiego. Przymiotnik ciemnoniebieski zapisujemy więc łącznie.

Pisownia łączna przymiotników złożonych - przykład zachodnioeuropejski

Na mapie zaznaczono jedno miejsce – zachód Europy. Przymiotnik zachodnioeuropejski zapisujemy więc razem.

Podobnie jest z innymi pojęciami:

  • południowoamerykański – w jednym miejscu: na południu Ameryki
  • bliskowschodni – w jednym miejscu: na Bliskim Wschodzie
  • górnośląski – z jednego miejsca: z Górnego Śląska
  • zachodniopomorski – z jednego miejsca: z Zachodniego Pomorza

Jeżeli przymiotnik złożony oznacza minimum dwie rzeczy, używaj łącznika. 

Przymiotniki złożone - zasady pisowni. Przykład biało-czerwony

Tulipany mają dwa kolory płatków – biały i czerwony. Przymiotnik biało-czerwony zapisujemy więc z łącznikiem.

Pisownia rozdzielna przymiotników złożonych - przykład czarno-biały

Piesek ma dwa kolory sierści – biały i czarny. Przymiotnik biało-czarny zapisujemy więc z łącznikiem.

Pisownia rozłączna przymiotników złożonych - przykład biało-żółty

Papużki mają dwa kolory – szary i żółty. Przymiotnik szaro-żółte zapisujemy zatem z łącznikiem.

Pisownia rozdzielna przymiotników złożonych. Przykład europejsko-afrykański

Na mapie zaznaczono dwa miejsca – Europę i Afrykę. Przymiotnik europejsko-afrykański zapisujemy więc z łącznikiem.

Podobne przykłady, w których przymiotniki złożone zapiszemy z myślnikiem:

  • włosko-maltański – wskazuje na dwa miejsca: Włochy i Maltę
  • europejsko-amerykańsko-azjatycki – określa trzy miejsca: Europę, Amerykę i Azję
  • krakowsko-częstochowski – wskazuje dwa miejsca: Kraków i Częstochowę
  • śląsko-morawski – mówi o dwóch miejscach: Śląsku i Morawach
  • zielono-biało-czerwono-szary – określa cztery kolory: zieleń, biel, czerwień i szarość

A przy okazji… czy wiesz, ile rozróżniamy kolorów?

błędy, język polski

Problemy ze zwrotami ubrać, rozebrać, włożyć i założyć

przez aniakubica

Wielu z nas często mówi potocznie ubrałem kurtkę czy rozbierz płaszcz, nie zdając sobie sprawy, że popełnia błąd językowy. Dotyczy to szczególnie południa naszego kraju, gdyż zwroty te są małopolskimi regionalizmami powstałymi prawdopodobnie w czasie zaborów pod wpływem języka niemieckiego.

Tymczasem, stosując się do reguł ogólnej polszczyzny, powinniśmy powiedzieć ubrałem się w kurtkę bądź rozbierz się z płaszcza. Słownik języka polskiego podaje następujące definicje:

  • ubierać:
    • włożyć na kogoś lub na coś ubranie
    • kupić lub uszyć komuś ubranie
  • ubrać się:
    • włożyć na siebie ubranie
    • kupić sobie ubranie lub kazać sobie je uszyć
    • kupować albo szyć ubranie dla siebie
    • nosić ubranie w jakiś sposób
  • rozbierać:
    • zdjąć z kogoś ubranie
  • rozebrać się:
    • zdjąć z siebie ubranie
Ubierać czy ubierać się? Ubrać, włożyć, założyć - regionalizmy i właściwe formy

Musimy więc pamiętać, że jeśli używamy czasowników ubierać i rozbierać w formie zwrotnej, zawsze powinniśmy dodać zaimek się:

  • Poczekaj, bo właśnie się ubieram.
  • Artyści zazwyczaj ubierają się kolorowo.
  • Proszę, rozbierz się z kurtki.

Istnieją jeszcze dwa czasowniki, którymi możemy zastąpić słowo ubierać się. Całkowicie poprawną formą będzie użycie wyrazów włożyć i zdjąć, np. zdjęła spodnie i włożyła piżamę. Natomiast formą nadal traktowaną przez niektóre słowniki jako błąd, lecz coraz częściej używaną i dopuszczalną w potocznej polszczyźnie, jest czasownik założyć: założyłam kostium, założył płaszcz.

błędy, język polski, ortografia

Najczęstsze błędy językowe

przez aniakubica

Błędami, które najczęściej zdarzają się Polakom, są pomyłki ortograficzne związane z zapisem, np. imie, pare czy książe, wziąść i prosze zamiast imię, parę, książę, wziąć i proszę oraz niewłaściwy zapis końcówek, jak w następujących przypadkach:

  • Opowiem o tym waszym matką. Poprawnie: Opowiem o tym waszym matkom.
  • Dam to tamtym osobą. Poprawnie: Dam to tamtym osobom.
  • Idę z moją matkom. Poprawnie: Idę z moją matką.
  • Jesteś dobrą osobom. Poprawnie: Jesteś dobrą osobą.

Często też mylimy się, kiedy mamy do czynienia z pisownią łączną i rozdzielną. Do najczęstszych błędów w tym zakresie należą nastepujące przykłady:

  • narazie – poprawnie: na razie
  • wogóle – poprawnie: w ogóle
  • poprostu – poprawnie: po prostu
  • z kąd – poprawnie: skąd
  • na prawdę – poprawnie: naprawdę
  • po za tym – poprawnie: poza tym

Bardzo częste są również pomyłki związane z niepoprawnym stosowaniem reguł gramatycznych i logicznych:

  • pod rząd – poprawnie: z rzędu
  • w cudzysłowiu – poprawnie: w cudzysłowie
  • tą piosenkę – poprawnie: tę piosenkę
  • za wyjątkiem – poprawnie: z wyjątkiem
  • poszłem – poprawnie: poszedłem
  • z wielkiej litery – poprawnie: od wielkiej litery lub wielką literą
  • po najmniejszej linii oporu – poprawnie: po lini najmniejszego oporu

Często używamy tzw. pleonazmów, czyli połączeń wyrazów potocznie określanych jako „masło maślane”. Pleonazmy mają miejsce wtedy, kiedy oba wyrazy zawierają w sobie dokładnie taką samą treść:

  • fakt autentyczny – słowo fakt mówi o autentycznych wydarzeniach
  • dalej kontynuować – kontynuowanie to dalsze wykonywanie czynności
  • cofać się do tyłu – nie można cofać się do przodu
  • wracać z powrotem – wracać się zawsze oznacza powrót do jakiegoś miejsca
  • podskoczyć do góry – nie można podskoczyć do dołu
  • dwie równe połowy – połowy z założenia są równe

Zapamiętaj poprawną pisownię wyrazów z poniższych grafik. Dzięki temu unikniesz wielu błędów podczas pisania wypracowań i egzaminu.

język polski

Czym jest kontrast?

przez aniakubica
Kontrast czyli zestawienie dwóch przeciwstawnych obrazów

W literaturze kontrast polega na zestawieniu ze sobą dwóch przeciwstawnych obrazów, charakterów lub wartości. Zwykle służy podkreśleniu różnic bądź uwydatnieniu cech danej rzeczy.

Przykładowe zestawienia kontrastowe w literaturze: 

  • Alina (uczciwa, rumiana blondynka, szczera) i Balladyna (przebiegła, chciwa brunetka o alabastrowej cerze) w tragedii Juliusza Słowackiego „Balladyna”,
  • Cześnik (jowialny, szczery, gwałtowny, słusznej postury) i Rejent (niski, szczupły, pochylony, chytry i knujący) w komedii „Zemsta” Aleksandra Fredry,
  • Tomek Canty (ubogi chłopiec ze zwykłej mieszczańskiej rodziny) i Edward Tudor (królewicz, syn króla Henryka VIII) z powieści Marka Twaina „Książę i żebrak”,
  • Królowa (zła, piękna, o lodowym sercu) i Śnieżka (również piękna, lecz o dobrym i  czystym sercu) z baśni „Królewna Śnieżka” braci Grimm. 
  • Polscy rycerze (honorowi, słowni i oddani królowi) i Krzyżacy (przebiegli, kłamliwi i kierujący się chęcią zemsty, władzy i zysku) z powieści historycznej „Krzyżacy” Henryka Sienkiewicza.
język polski

Symbol a alegoria

przez aniakubica

Czym jest symbol? 

Symbol to środek stylistyczny polegający na tym, że obraz lub znak ma jedno znaczenie dosłowne i dodatkowo wiele znaczeń ukrytych.

  • Kolor czerwony może symbolizować między innymi: miłość, życie, namiętność, gniew, walkę, agresję, ostrzeżenie, niebezpieczeństwo, nakaz zatrzymania się. 
  • Jabłko może symbolizować: owoc, władzę królewską, pokusę, markę Apple.
  • Kot może symbolizować: zwinność, piękno, egoizm, czarownicę, magię, itd. 

Symbol w różnych dziełach może mieć różne znaczenia:

  • W bajce „Kruk i lis” Ignacego Krasickiego lis symbolizuje chytrość i przebiegłość.
  • W powieści „Mały Książę” Antoine de Saint-Exupery’ego lis symbolizuje oswojenie i przyjaźń.
Znaczenie symbolu czyli znaku z wieloma ukrytymi znaczeniami wraz z przykładami

Co to jest alegoria?

Alegoria jest środkiem stylistycznym, który polega na tym, że jakiś obraz lub znak ma jedno znaczenie dosłowne i tylko jedno znaczenie ukryte.

  • Trójkąt z okiem w środku oznacza wszechwiedzącego Boga, zaś litera P z przekreśloną podstawą jest alegorią Jezusa. 
  • Zakapturzona postać trzymająca kosę jest alegorią śmierci. 
Definicja alegorii - obrazu mającego jedno dodatkowe znaczenie - wraz z przykładami

język polski

Co pamiętać o Henryku Sienkiewiczu?

przez aniakubica
Najważniejsze informacje o Henryku Sienkiewiczu - lata życia, wydarzenia z życia, utwory. Infografika

Henryk Sienkiewicz należy do grona najważniejszych polskich pisarzy. Czasy jego życia przypadły na zabory, toteż jednym z głównych celów jego twórczości było pisanie „ku pokrzepieniu serc”, by przywrócić Polakom po wielu latach zaborów nadzieję na odzyskanie niepodległego państwa oraz przypomnieć o dawnych zwycięstwach i sukcesach. Taka idea przyświecała głównie powieściom historycznym „Krzyżacy” (1910 r.) oraz Trylogii, na którą składają się pisane w latach 1884-1888 i drukowane w prasie w odcinkach dzieła:

  • „Ogniem i mieczem”,
  • „Potop”,
  • „Pan Wołodyjowski”.

W 1905 roku Henryk Sienkiewicz został uhonorowany Nagrodą Nobla w dziedzinie literatury za całokształt twórczości epickiej. Podczas przemówienia wygłoszonego z tej okazji powiedział o Polsce: Głoszono ją umarłą, a oto jeden z tysięcznych dowodów, że ona żyje! (…) Głoszono ją niezdolną do myślenia i pracy, a oto dowód, że działa! (…) Głoszono ją podbitą, a oto nowy dowód, że umie zwyciężać!

W 1900 roku, z okazji 25-lecia pracy twórczej, społeczeństwo polskie ufundowało dla pisarza majątek w Oblęgorku. Po jego śmierci budynek został przekazany państwu i od 1958 roku mieści się tam Muzeum Henryka Sienkiewicza. Pisarz zmarł 15 listopada 1916 roku w szwajcarskim Vevey, dokąd wyjechał po wybuchu I wojny światowej. Przed śmiercią zdążył wraz z Ignacym Janem Paderewskim założyć Szwajcarski Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. W 1924 roku jego prochy sprowadzone zostały do wolnej Polski. Uroczystego pochówku dokonano 27 października 1924 roku. Prochy pisarza spoczęły w podziemiach katedry św. Jana w Warszawie.

Henryk Sienkiewicz zasłużył się w pamięci Polaków nie tylko jako pisarz, ale również wielki patriota i wzór pozytywistycznego społecznika.

błędy

Unikaj błędów w podawaniu dat

przez aniakubica

Wielu ludziom, również ze świata polityki i mediów, zdarza się niepoprawnie zapisywać bądź podawać daty. Istnieje kilka zasad, o których koniecznie należy pamiętać.

W przypadku zapisu ważne jest pamiętanie o właściwym zastosowaniu zasad interpunkcyjnych. Mamy do wyboru trzy możliwości – zapis cyframi arabskimi, rzymskimi bądź słowny:

  • 1.09.2020 r. (pomiędzy cyframi stawiamy kropki!),
  • 1 IX 2020 r. (pomiędzy cyframi arabskimi i rzymskimi nie wolno stawiać kropek!),
  • 1 września 2020 roku (zawsze odmieniamy miesiąc!).

Warto pamiętać, że zapisując datę komputerowo, należy stosować spację pomiędzy rokiem a skrótem roku, a dodatkowo stawiać po nim kropkę: 2020_r.

Kolejnym powszechnie popełnianym błędem jest niewłaściwe podawanie dat. Powinniśmy mówić:

  • pierwszy maja 2020 r.,
  • drugi maja 2020 r.,
  • trzeci maja 2020 r..

Niestety często słyszymy: pierwszy maj 2020, drugi maj 2020, trzeci maj 2020, co sugeruje, jakoby w jednym roku miało miejsce kilka miesięcy o tej samej nazwie. Aby zapamiętać, jak poprawnie podawać więc daty, wystarczy dopowiedzieć sobie do numeru słowo „dzień”:

  • pierwszy (dzień) maja 2020 r.,
  • drugi (dzień) maja 2020 r.,
  • trzeci (dzień) maja 2020 r..