Skąd pochodzi tragedia antyczna?
Dramat wywodzi się z Dionizji – obrzędów ku czci Dionizosa obchodzonych w starożytnej Grecji. Dionizos, w Rzymie nazywany Bachusem, był mitologicznym bogiem płodności, natury, winorośli i wina.
- Na przełomie grudnia i stycznia obchodzono Dionizje Małe, które zwane były też wiejskimi. Otwierano wówczas młode wina, organizowano zabawy, procesje i tańce. Śpiewano pieśni, z których wywodzi się komedia, czyli gatunek obejmujący utwory pogodne, o żywej akcji i kończące się szczęśliwie.
- Na przełomie marca i kwietnia organizowano natomiast Dionizje Wielkie czyli miejskie. Posąg Dionizosa przystrajano w odświętne szaty i wieniec laurowy, po czym zabierano go na procesję i składano przed nim ofiarę z kozła. Organizowano występy, podczas których śpiewał chór złożony z mężczyzn przebranych w koźle skóry, któremu przewodził koryfeusz. Pieśń będąca dialogiem pomiędzy nim a resztą mężczyzn nazywano dytyrambem – właśnie z niej wywodzi się dzisiejsza tragedia.
Z czasem oprócz koryfeusza i chóru pojawił się pierwszy aktor, który wprowadzony został do tragedii przez Tespisa – najstarszego znanego dramatopisarza. Drugi aktor pojawił się w tragedii napisanej przez Ajschylosa, zaś u Sofoklesa po raz pierwszy na scenie zagrało trzech aktorów. Warto wspomnieć, że aktorami mogli być jedynie mężczyźni. Zakładali kostiumy i maski odwzorowujące odgrywaną postać, a także buty na koturnach mające sprawić, że byli lepiej widoczni nawet z najdalszych miejsc widowni.
Budowa greckiego teatru
Przedstawienia odbywały się w tzw. amfiteatrach, czyli budowlach wznoszonych na stokach wzgórz, dzięki czemu miały doskonałą akustykę. Każdy amfiteatr składał się z kilku części:
- Skene był to budynek znajdujący się za sceną, służący aktorom jako garderoba. Jego frontowa ściana była tłem rozgrywających się wydarzeń.
- Proskenion to scena, na której występowali aktorzy.
- Poniżej znajdowała się orchestra, czyli plac zajmowany przez chór, który wchodził bocznym przejściem nazywanym parodos.
- Widownię określano mianem theatron.
Budowa tragedii antycznej
Prezentowane w amfiteatrach tragedie antyczne miały ściśle określoną budowę:
- na początku aktor wygłaszał prologos, który był zapowiedzią wydarzeń,
- następnie pojawiał się chór śpiewający parodos, czyli pieśń wejścia,
- później na przemian prezentowano kolejne części:
- epejsodia – czyli występy aktorów,
- stasimony – czyli komentarze chóru,
- na koniec chór odśpiewywał exodos – pieśń kończącą tragedię.
Cechy tragedii antycznej
- Zasada trzech jedności oznacza, że wydarzenia mogły się rozgrywać w jednym miejscu, w ciągu jednego dnia i dotyczyć tylko jednego tematu.
- W tragediach stosowano tylko styl poważny i podniosły, pasujący do wydarzeń. Nazywamy to zasadą decorum.
- Bohaterowie byli osobami z wyższych sfer o niezmiennym charakterze, wierni swoim ideałom i przekonaniom.
- Bohater zmagał się z konfliktem tragicznym, czyli dwiema równorzędnymi racjami, co uniemożliwiało mu dokonanie wyboru.
- Było to wynikiem fatum, czyli nieodwołalnej woli bogów.
- Celem tragedii było przeżycie przez widzów uczucia litości i trwogi, co prowadzić miało do katharsis, czyli oczyszczenia.
Zasady te charakteryzują wszystkie tragedie antyczne. Zachowało się wiele utworów z tamtych czasów. Należy zapamiętać nazwiska najsłynniejszych z nich: Ajschylosa, który napisał “Orysteję”, Sofoklesa – autora “Antygony”, oraz Eurypidesa, twórcy tragedii “Medea”.
Język polski 