Środki stylistyczne (składnia)

Składniowe środki stylistyczne np. powtórzenie, anafora, epifora, apostrofa, pytanie retoryczne, porównanie

Środki stylistyczne z zakresu składni

Składniowe środki artystyczne dotyczą składni, czyli tego, jak ułożone są słowa i zdania. Zwykle mają na celu zwrócenie uwagi na jakąś część wypowiedzi, podkreślenie pewnej myśli, skłonienie do refleksji bądź wyrażenie emocji.

Składniowe środki stylistyczne – przykłady

  • Powtórzenie – użycie tego samego wyrazu albo zespołu wyrazów kilka razy. Służy podkreśleniu treści.
    • „Wsi spokojna, wsi wesoła”
    • „Zieleń, zieleń, coraz więcej zieleni i przestrzeni”
  • Anafora – powtórzenie tego samego słowa lub zwrotu na początku kolejnych wersów lub segmentów wypowiedzi.
    • „Szybko, zbudź się, szybko, wstawaj.
      Szybko, szybko, stygnie kawa!
      Szybko, zęby myj i ręce!”
  • Epifora – powtórzenie tego samego słowa lub zwrotu na końcu kolejnych wersów lub segmentów wypowiedzi.
    • „Gdy byłem dzieckiem, mówiłem jak dziecko, czułem jak dziecko, myślałem jak dziecko”
  • Pytanie retoryczne – pytanie, na które nie oczekuje się odpowiedzi. Zadane, by zmusić czytelnika do przemyśleń na dany temat.
    • „Któż zbadał puszcz litewskich przepastne krainy,
      Aż do samego środka, do jądra gęstwiny?”
  • Apostrofa – bezpośredni zwrot do osoby, idei, bóstwa lub zjawiska. Służy wywołaniu silniejszego wrażenia na odbiorcy. Najczęściej stosowana jest w uroczystych utworach poetyckich i modlitwach.
    • „Nieszczęsne ochędóstwo, żałosne ubiory
      Mojej najmilszej cory!”
    • „Ojcze nasz, któryś jest w niebie”
  • Porównanie – wskazanie na podobieństwo jednego zjawiska do drugiego. Jest to zestawienie dwóch członów za pomocą spójników: jak, jakby, jakoby, niby, niczym, na kształt, podobny.
    • „I, jak płacz, słychać kroki w pokoju samotnym”
    • „I równie jak grad sypie się (…) na łan żyta, tak gęsto się sypały ciosy okrutne i biły miecze”
  • Porównanie homeryckie – takie porównanie, w którym jeden z członów jest bardzo rozbudowany, stanowi wręcz samodzielną całość.
    • Jako oliwka mała pod wysokim sadem
      Idzie z ziemie ku górze macierzyńskim śladem,
      Jeszcze ani gałązek, ani listków rodząc,
      Sama tylko dopiro szczupłym prątkiem wschodząc:
      Tę jesli, ostre ciernie lub rodne pokrzywy
      Uprzątając, sadownik podciął ukwapliwy,
      Mdleje zaraz, a zbywszy siły przyrodzonej,
      Upada przed nogami matki ulubionej –
      Takci się mej namilszej Orszuli dostało.
  • Antyteza – takie zestawienie dwóch przeciwstawnych elementów, by uzyskać nowe znaczenie i wiekszą ekspresję.
    • „Bóg się rodzi, moc truchleje”
    • „Ty nic nie czujesz, ja cierpię srodze”
  • Inwersja – świadoma zmiana szyku wyrazów na taki, który nie jest stosowany w potocznym języku.
    • „Twojego Dafnis brzegu stojąc podle,
      Cudnej się we szkle przygląda urodzie”
  • Wykrzyknienie – wprowadzone do utworu zdanie wykrzyknikowe, służące podkreśleniu emocji.
    • „Nagle zerknął do lusterka…
      Nie chce wierzyć… Znowu zerka.
      Znalazł! Są! Okazało się,
      Że je ma na własnym nosie.

Zobacz też: